ސުލްހައިގެ ވަހުމް؛ ގްރެނާޑާއިން ފެށިގެން ޣައްޒާއާއި ސޫދާނަށް!

ނުއުމާން ސައީދު

ހިތި ތާރީޚީ ހަގީގަތެއް އެބައޮތެވެ؛ އެކަމަކު ގިނަ ބަޔަކު އެކަމަށް އަޅާނުލައެވެ: ޤައުމެއްގެ ވެއްޓުން ފެށެނީ ކަނޑިން ޖެހުމަކުން ނޫނެވެ؛ އެކަމަކު ވަހުމުގެ ތެރެއިން، ފުރަތަމަ މީހުންގެ ފިކުރުތައް އަޅުވެތިކޮށް، ދެން ކިއްލާތައް ހަލާކުކޮށްލާ ވަހުމެކެވެ. މި ވަހުމުގެ ސަބަބުން މީހުންނަށް ގަބޫލުކުރެވެނީ ވަގުތީ ލުއިތަކާއި، ބާރުގަދަ މީހުންނާ އެކު ސުލްހަވެރިކަމާއި، ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމަކީ “ލޭއޮހޮރުވުން ހުއްޓުވުމަށް” ދައްކަން ޖެހޭ އަގުހެޔޮ އަގެއް ކަމަށެވެ.

މި ހަގީގަތް އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަނދާނަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރަނީ ކޮންމެ އަހަރަކުވެސް ޖެނުއަރީ މަހު (މީލާދީން 1492 ވަނަ އަހަރު ގްރެނާޑާ ވެއްޓުނު އަހަރީ ދުވަސް) އެވެ. ލޯބިވާ އަންޑަލޫސިއާގެ އެންމެ ފަހުގެ ބާރުގަދަ ގްރެނާޑާ އެވެ. މި ހާދިސާއަކީ ހަމައެކަނި ތާރީޚީ ހިތާމައެއް ނުވަތަ ހިތި ހަނދާނެއް ނޫން، “އަބޫ ޢަބްދުالله އަލްސަޣީރުގެ ރުއިމާއި، އަލްހަމްރާގެ ޝަރަފުވެރި ގަނޑުވަރުތައް ގެއްލުމާއި، މަލޫކު އަލްތަވީފްގެ ރަސްރަސްކަލުންގެ މުސީބާތުގައި އޮޅާލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ދާއިމީ ޤަވާޢިދެއް ކަމަށާއި، އެއީ: ގަދަކަމުން ސުލްޙަވެރިކަމުގެ ވަޢުދުތައް ޤަބޫލުކުރާ ޤައުމުތައް؛ ދެން އެ ސުލްހަ ޚުދު އެމީހުން ނައްތާލުމުގެ ވަސީލަތަކަށް ވެގެންދެއެވެ.

މި ލިޔުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން މަސައްކަތް ކުރާނީ ސުލްހައާއި ހުސް ޔަގީންކަމުގެ ވަހުމުން އަންޑަލޫސިއާ ނައްތާލުމަށް މެދުވެރިވި ގޮތާއި، މިއަދު ޣައްޒާގައިވެސް އަދި ތަފާތު ގޮތަކަށް ސޫދާނުގައިވެސް ހަމަ މި މެކޭނިޒަމް ތަކުރާރުވަމުންދާ ގޮތެވެ.

• ފުރަތަމަ: ގްރެނާޑާ އާއި “ދޮގު މުއާހަދާތަކުގެ” މަޅި

• ދެވަނަ: ޣައްޒާއާއި “ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގެރެންޓީތަކުގެ” މަޅި

• ތިންވަނަ: ސޫދާނާއި “ޑިސިންޓެގްރޭޝަން” ގެ މަޅި

• ނިންމުން: އަސްކަރީ ބާރަކީ މުއާހަދާތަކުގެ ބަހެވެ

ފުރަތަމަ: ގްރެނާޑާ އާއި “ދޮގު މުއާހަދާތަކުގެ” މަޅި

އަލްމުޤްރީ އާއި ޕްރެސްކޮޓް ފަދަ މުސްލިމް އަދި ހުޅަނގުގެ ތާރީޚް ލިޔުންތެރިން އިއްތިފާޤުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ތާރީޚީ ލިޔެކިޔުންތަކުން ހެކިތަކާއެކު ސާބިތުވެފައިވަނީ އަންދަލުސް އަށް ސަތޭކަ އަހަރު ދުވަހު ދެމިއޮތުމަކީ ގަނޑުވަރުތަކުގެ ގަނޑުވަރުތަކުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ހަމައެކަނި ޢިލްމީ ކުރިއެރުންތަކެއް ނޫންކަމެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ، މި އިސްލާމީ ބިމާއި ބޯޑަރުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަކީ، ކުރު މުއްދަތެއްގެ ސިޔާސީ އިޚްތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން، ވުޖޫދުގެ ވާޖިބެއްގެ ގޮތުގައި ވިސްނިފައި އޮތުމުންނެވެ.

ހަމަގައިމުވެސް މި ހޭލުންތެރިކަން މަޑުމަޑުން ނެތިގެން ދިޔައިރު، “ތަރުތީބުން ފަހަތަށް ޖެހުން” ގެ ލޮޖިކް ނިންމުންތައް ނިންމާ މަރުކަޒުތަކަށް މަގު ހޯދިއެވެ. ޙިކުމަތުގެ ވަސްވާހުގައި ބަލި ހެދުން އަޅައިދީ، ޖެހިޖެހިގެން ލިބުނު ލުއިތަކުގެ ބާވަތްތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި “ސްމާޓް މެނިއުވަރސް” ތަޢާރަފްކޮށްދިނީ މި ލޮޖިކަށެވެ؛ އެހެންކަމުން އިސްލާމީ ބިމުގެ ދިފާޢުވުން ވުޖޫދުގެ ވާޖިބަކުން ސިޔާސީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަދަލުވެ، އެ މަސައްކަތާއި ކެތްތެރިކަމަކީ ޖަވާބުދާރީ ނުކުރެވޭ އެޑްވެންޗަރެއް ނުވަތަ ޤައުމީ ހަމަޖެހުމަށް ނުރައްކާވާ އިޤްތިޞާދީ ބުރައެއް ކަމުގައި ބެލެވުނު ވަގުތެވެ.

މި ސިލްސިލާ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ދިޔައީ “ގްރެނާޑާ ސަރެންޑަރ ޓްރީޓީ” ގައެވެ؛ އެހެނީ އެތަނުގައި ހަވާލުވުން މާނަކުރެވުނީ “މިނިމަލް ލޮސް” ގެ ގޮތުގައެވެ. ގްރެނާޑާ މުއާހަދާއަކީ ހަމައެކަނި އަސްކަރީ ގޮތުން ހަވާލުވުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ވެސް ދޮގު މުއާހަދާތަކުގެ ލޮޖިކް އަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ހަވާލުވުމެކެވެ؛ އެހެނީ މުސްލިމުންނަށް އިޒާބެލާ އާއި ފަރޑިނަންޑް ދެއްވި “މުޤައްދަސް ކަށަވަރުކަން”: އަޅުކަން ކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި، އަމިއްލަ ރައްކާތެރިކަމާއި، މާލީ ރައްކާތެރިކަން؛ އެކަމަކު މިހުރިހާ ކަމެއްވެސް އޮތީ އެމީހުންގެ ހަތިޔާރު މުޅިން ހަވާލުކުރުމުގެ ޝަރުޠުގައެވެ.

އެކަމަކު ތާރީޚުން އެނގޭ ގޮތުގައި މި މުޤައްދަސް ގެރެންޓީތަކާއި މި ބޮންޑްތައް ރޫޅިގެން ދިޔައީ، އަދި އެއްބަސްވުން މުގުރާލުމަކީ އެކްސިޑެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ހިނގި އަމަލެއް ނޫނެވެ؛ އެކަމަކު ކުރިން ރާވާފައި އޮތް ނިޒާމީ ޕްރޮސެސްއެކެވެ.

އިންކުއިޒިޝަން ފެށިގެން އައީ މުއާހަދާ/ހަވާލުވި ދުވަހު ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަން ފެށިގެން އައީ ގްރެނާޑާގެ މުސްލިމް އަސްކަރީ ބާރު ބަލިކުރުމުގެ މަރުހަލާ ފުރިހަމަވެ، އިދިކޮޅު ފަރާތަށް ދެން ޖަވާބުދާރީ ނުވެވޭނެކަން ޔަގީންވުމުންނެވެ؛ އެހެންކަމުން އެ ދުވަސްވަރު މުޤައްދަސް ވަޢުދުތައް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ ގްރެނާޑާއިން މުސްލިމުން އެއްފަރާތުން ނައްތާލުމުގެ ވަސީލަތަކަށް: މުޤައްދަސް ގެރެންޓީތައް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ މުސްލިމުންގެ ދީނީ އަދި ސަގާފީ އައިޑެންޓިޓީ ނައްތާލުމުގެ މަޤްޞަދުގައި އިންކުއިޒިޝަންގައި އަމިއްލައަށް މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ބާރުގަދަ އަމަލުތަކެއް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސްތަކަކަށެވެ؛ ލައްކައެއްހާ މުސްލިމުން މަރާލައި، އަރުވާލައި، ގަދަކަމުން ނަޞާރާދީނަށް ބަދަލުވުމާ ހަމައަށެވެ. މިއީ ފަހުން “މޫރިޝް” ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވި މީހުންނެވެ.

ތާރީޚީ ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު މިއީ ސާފު ޙުއްޖަތެއް ކަމަށާއި، ތިބާގެ ޙާޟިރީއަކީ އަމިއްލައަށް ވުޖޫދުގެ ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ދެކޭ ދުޝްމަނަކާ ދެކޮޅަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގެރެންޓީތަކުގެ (ނުވަތަ ބޭރުގެ އެއްވެސް ބާރެއްގެ ތާއީދު) އެއްވެސް އަގެއް ނެތްކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދައްކުވައިދެއެވެ. ގްރެނާޑާގައި ހަވާލުވުމުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ލޭއޮހޮރުވުން ހުއްޓުވުމެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ މުސްލިމުން އަމާންކަމާއި ތަރުތީބުން ކަތިލުމަށް ބިން ތައްޔާރުކުރުމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެ ވަހުމު ނެތިގެން ދިޔައީ: ހަތިޔާރަކީ އެ މުސީބާތުގެ ސަބަބެއް ނޫން ކަމެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި ހަތިޔާރު ހަވާލުވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އެންމެ ބޮޑު މުސީބާތެވެ.

ދެވަނަ: ޣައްޒާއާއި “ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގެރެންޓީތަކުގެ” މަޅި

ގްރެނާޑާގެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއަކީ މާޒީގެ ތާރީޚެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ މިއަދު، ހަމަ އެ ތަފްސީލުތަކާއެކު، ހަމަ ކްރިސްޓިއަނުން ޣައްޒާއަށް ހުށަހަޅަމުންދާ މެޕެކެވެ. ފަނަރަވަނަ ޤަރުނުގައި ވެސް އަންދަލުސްގެ މުސްލިމުންނަށް “ޝަރަފުވެރި ވަޢުދުތަކާއި ދީނީ ޔަޤީންކަން” ގެ ބަދަލުގައި ހަތިޔާރު ބެހެއްޓުމަށް އެންގިއެވެ؛ މިއަދު ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢާއި ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކާއި އދ.

މި މަޅި ބިނާވެފައިވަނީ ދެ ތަނބެއްގެ މައްޗަށެވެ.
• ހަތިޔާރު ނައްތާލުން:
މަދަނީ ވެރިކަމެއް ނުވަތަ ސުލްހަވެރިކަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ބާރުތަކެއްގެ ވާހަކަތައް ހުށަހެޅިފައިވަނީ ބުއްދިވެރި ހައްލެއްގެ ގޮތުގައި ނަމަވެސް؛ އެކަމަކު އޭގެ ޒާތުގައި އެއީ ހަމަ އިޒާބެގެ މުސްކުޅި ވައުދެކެވެ. ތާރީޚުގައި ބުނަނީ: ހަތިޔާރަކީ މުއާހަދާއަކަށް އަގު ލިބޭ ހަމައެކަނި ޔަގީންކަމެވެ؛ ހަތިޔާރު ނެތިއްޖެނަމަ މުއާހަދާ ވެގެން ދަނީ ޖަލާލީގެ އަތުގައި އޮތް ކަރުދާހަކަށެވެ.

• ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ނައްތާލުން:
ހަމާސްގެ އިސްލާމީ ހަރަކާތުން “ތަނަވަސްކަމާއި ސަލާމަތަށް” ހުރަހެއް ދައްކުވައިދިނުމަކީ މީގެ ކުރިން ޖިހާދަކީ ބަދުނަސީބުގެ ސަބަބު ކަމަށް އަންދަލުސްގެ މުސްލިމުންނަށް ގަބޫލުކޮށްދިނުމަށް ބޭނުންކުރި ބަހަނާއެވެ.

ޖިހާދާއި ހަނގުރާމައިގެ އަޚްލާޤީ އަދި ދީނީ ޝަރުޢީކަން ނައްތާލައި، އެކަމަށް “ޓެރަރިޒަމް” ކިޔުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ހަމާސްގެ ބަޠަލުން އާންމުންގެ ތާއީދާއި ވަކިކުރުމެވެ. މިއީ ލައްކައެއްހާ މޫރިޝް މީހުން ލޭއާއި އަޅުވެތިކަމުގައި އޭގެ އަގު ދެއްކި ފިލާވަޅެއް ކަމަށާއި، މިކަން ތަކުރާރުކޮށްގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ. ޣައްޒާއިން ހަތިޔާރު ހަވާލުކުރުމަށް ޑިމާންޑްކޮށް، “ލޭ އޮހޮރުވުން ހުއްޓުވުން” މި ޝިއާރުގެ ދަށުން އެކަން ކުރާ މީހަކީ، ހަގީގަތުގައި މިޒަމާނުގެ އިންކުއިޒިޝަނަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ؛ އެކަމަކު މިފަހަރު ޣައްޒާ ކަތިލާނީ އިގްތިސާދީ އަނިޔާތަކުގެ ތެރެއިން: ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، ވަށާލުމާއި، އެނބުރި އައުމުގެ ހައްގު އުވާލުމާއި، ތާރީޚު ފޮހެލުމާއި، ބިން ހިފެހެއްޓުމެވެ.

ދުޝްމަނުން އިޙްތިރާމް ކުރަނީ ހަމައެކަނި ފަހަތުން ކަނޑިއެއް ފެންނަ އެއްބަސްވުމަކަށްކަން ތާރީޚުން ސާބިތުވެއްޖެއެވެ. އަސްކަރީ ބާރެއް ނެތި ޑިޕްލޮމެސީ އަކީ ހަމައެކަނި ގްރެނާޑާގެ ވޭންދެނިވި މަންޒަރު ތަކުރާރު ކުރުމަށް ލިބޭ ދައުވަތެކެވެ.

ތިންވަނަ: ސޫދާނާއި “ޑިސިންޓެގްރޭޝަން” ގެ މަޅި

އަންޑަލޫސިއާގެ މުސީބާތް ފެށިގެން އައީ ގްރެނާޑާ ހަވާލުވުމުން ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަން ފެށިގެން އައީ އޭގެ ކުރިން، “ޤަބީލާތަކުގެ ރަސްރަސްކަލުން” ގެ ޒަމާނުގައެވެ. ބޭރުގެ ދުޝްމަނަކާ ދެކޮޅަށް ދިފާޢުވުން އެތެރޭގެ ހަނގުރާމަތަކަށް ބަދަލުވެ، އެތެރޭގައި ބާރު އަނދާ، ބޭރުގެ ތަދައްޚުލުވުމުގެ މަގު ފަހިވެގެން ދިޔައީ މި ދުވަސްވަރެވެ. ސޫދާނުގައިވެސް މިއަދު ތަކުރާރުވަމުން މިދަނީ ހަމަ އެ މަންޒަރު.

އެތެރޭގެ ކޯޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތް ބަލިކަށިވެގެން ނޫނީ، “މެޑިއޭޝަން” އާއި “ސެކިއުރިޓީ” ގެ ޝިއާރުގެ ދަށުން ބޭރުގެ ބާރުތައް ތަދައްޚުލްވުމަށް ހިތްވަރު ލިބެއެވެ. މިތަނުގައި ތާރީޚުން އެއްފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ކުށްވެރި ނުކުރި ނަމަވެސް އުސޫލެއް ހާމަވެގެންދެއެވެ: ޤައުމުތައް ފަޅައިގެން ދަނީ ހަމައެކަނި ދުޝްމަނުންގެ ބާރުގެ ސަބަބުން ނޫނެވެ؛ އެކަމަކު އަމިއްލަ ނަފްސު ޤުރުބާން ކުރުމުން ވެސް މެއެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަނީ ސޫދާނުގެ ލޭ ސޫދާނުގެ އަތުން އޮހޮރެ، އެމީހުންގެ މުއައްސަސާތައް ނައްތާލައި، އެތައް މިލިއަން ބަޔަކު ގެދޮރު ދޫކޮށް، ޤައުމީ ބާރުތައް ސަރަހައްދީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަޝްރޫޢުތަކުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ވެގެންދާތަން.

އާޚިރު ނަތީޖާ އަބަދުވެސް އެއްގޮތަކަށް ވާއިރު، އެއީ ބޭރުގެ ބާރުވެރިކަމުގެ މަގު ފަސޭހަވެގެން ދިއުމެވެ. މި ބަލިކަށިކަމަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ހިސާރުކުރާ ބާރުތަކުން ސޫދާނުގެ ސްޓްރެޓެޖިކް ލޮކޭޝަނާއި އެސެޓްތަކަށް (ރަން، ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިން، ފެން) ލޯ އަޅާފައި، އެތަންތަން ވަގަށް ނަގާނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރާ ހާލަތެވެ.

ނިންމުން: އަސްކަރީ ބާރަކީ އެއްބަސްވުންތަކުގެ ބަހެވެ

މި ލިޔުމުން އެނގޭ ގޮތުގައި އަންދަލުސްގެ ފިލާވަޅުތަކަކީ ހަމައެކަނި ތާރީޚީ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ މިއަދުގެ ނުރައްކާތެރިކަމުގެ މެޕެއް ކަމަށާއި، އޭގެ މެސެޖު ސާފުވާ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވި އެވެ.
• ހަތިޔާރަކީ ހަގީގީ އެއްބަސްވުންތައް ލިޔެވޭ ގަލަމެވެ.
• ދިފާޢީ ބާރު ނައްތާލުމަކީ ސަލާމަތުގެ މަގެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ އަޅުވެތިކަމުގެ ބިންގަލެވެ.
މިއަދު ޣައްޒާ ހަތިޔާރު ނައްތާލުމަށް ކުރާ މަސައްކަތާއި ސޫދާނުގެ އެތެރޭގެ ހަލަބޮލިކަމާ ދެމެދު، ތިޔަބޭފުޅުންގެ ޙާޟިރީއަކީ ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ދެކޭ މީހުންގެ ވަޢުދުތަކަށް ބަރޯސާ ނުވުމަށާއި، މިހާރު ހުރި ބާރުގެ އުނިއިތުރުތަކަށް އިހުމާލު ނުވުމަށާއި، އެތެރެއަށް ހަނގުރާމަ ނުވައްދަން އަންޑަލޫސިއާ އިން ގޮވާލަމެވެ. އެހެނީ ބަލިތަކުން ދަސްނުކުރާ ޤައުމުތަކަކީ އެއް ބަލިތައް ތަކުރާރުކޮށް ތަޖުރިބާ ކުރުން ކުށްވެރިކުރާ ޤައުމުތަކެކެވެ. އެއީ ތަފާތު ނަންތަކެއްގެ ދަށުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ؛ އެކަމަކު ހަމަ އެ ނަތީޖާއާ އެކު އެވެ.

އަންދަލުސްގެ ފިލާވަޅުތަކަކީ، ޕެޝަވާރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ބާކީ އޮތް ހަމައެކަނި ވެރިރަށް ކަމުގައި ވުމުގެ ކުރިން އަޅުގަނޑުމެންގެ އިސްކަންދޭ ކަންކަން ދެނެގަތުމަށް ކުރާ އެންމެ ފަހު ގޮވާލުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.